Kış aylarıyla birlikte birçok kişi için aynı şikâyet yeniden gündeme geliyor: Üzerine kat kat giyilmesine rağmen bir türlü ısınmayan eller ve ayaklar. Kimileri soğuğu sevdiğini söylerken, kimileri için bu dönem adeta “üşüme mevsimi” anlamına geliyor. Özellikle el ve ayaklarda hissedilen yoğun soğukluk, günlük yaşamı zorlaştıracak boyutlara ulaşabiliyor. Peki neden vücudumuzun en çok bu bölgeleri üşüyor?
Uzmanlara göre bunun tek bir nedeni yok. Hem vücudun çalışma sistemi hem de bazı sağlık sorunları bu hissin ortaya çıkmasında etkili olabiliyor.
Isıyı üreten merkezden en uzak noktalar
İnsan vücudunda ısı üretiminin büyük bölümü gövde kısmında, özellikle karın ve iç organlar çevresinde gerçekleşiyor. Eller ve ayaklar ise bu merkezden en uzak noktalar arasında yer alıyor. Bu nedenle soğuk ilk olarak parmak uçlarında hissediliyor. Vücut, ısıyı hayati organlarda tutmaya öncelik veriyor.
Hareketsiz kalındığında iç organlar vücudu sıcak tutma görevini üstlenirken, hareket halinde bu görev kaslara devrediliyor. Ancak ellerde ve ayaklarda büyük kas grupları bulunmadığı için bu bölgeler ısı üretme konusunda dezavantajlı kalıyor.
“Isı kaybı fazla, yalıtım az”
Kanada’daki Brock Üniversitesi’nde görev yapan araştırmacı Stephen Cheung, el ve ayakların neden daha çabuk soğuduğunu şu sözlerle açıklıyor: Bu bölgelerde ısının dışarı kaçabileceği geniş bir yüzey alanı bulunuyor, buna karşılık ısıyı içeride tutacak kas ve yağ dokusu oldukça sınırlı. Bu durum, soğuğun etkisini daha hızlı hissetmemize neden oluyor.
Kan damarları kendini korumaya alıyor
Ellerimiz ve ayaklarımız, kalpten gelen kanı taşıyan küçük damarlar sayesinde sıcak kalıyor. Ancak hava sıcaklığı düştüğünde vücut bir savunma mekanizmasını devreye sokuyor. Isı kaybını azaltmak için bu küçük damarlar daralıyor ve kan akışı hayati organlara yönlendiriliyor. Vücut, kalp, beyin ve akciğerleri korumayı, el ve ayakları sıcak tutmaktan daha öncelikli görüyor.
Bu nedenle soğuk havalarda “ellerim buz gibi oldu” hissi aslında vücudun bilinçli bir refleksi olarak ortaya çıkıyor.
Kimlerde daha sık görülüyor?
Kadınlar, çocuklar, zayıf bireyler ve yaşlılar el ve ayak üşümesini daha yoğun yaşayabiliyor. Kadınlarda kan damarlarının soğuğa daha hızlı tepki vererek daralması bu durumu artırıyor. Çocuklarda ve zayıf kişilerde ise ısı üretimini destekleyen kas ve yağ dokusu daha az olduğu için vücut ısıyı korumakta zorlanıyor. Yaş ilerledikçe dolaşım sisteminin yavaşlaması da bu tabloya ekleniyor.
Basit bir üşüme olmayabilir
Aile hekimi uzmanı Dr. Neha Vyas, el ve ayaklarda sürekli soğukluk hissinin bazı sağlık sorunlarının habercisi olabileceğine dikkat çekiyor. Kansızlık (anemi), diyabet, hipotiroidi, yüksek kolesterol, yüksek tansiyon, kalp hastalıkları, zayıf kan dolaşımı ve bağışıklık sisteminin düşük olması bu şikâyetin arkasındaki nedenler arasında yer alabiliyor.
Uzmanlar özellikle şu noktaya dikkat çekiyor: Eğer el ve ayaklardaki soğukluk ani şekilde başladıysa, giderek artıyorsa ya da günlük yaşamı etkileyecek düzeye geldiyse mutlaka bir doktora başvurulması gerekiyor.
